ศูนย์ศึกษาการพัฒนาภูพาน อันเนื่องมาจากพระราชดำริ
บ้านนานกเค้า ตำบลห้วยยาง อำเภอเมือง จังหวัดสกลนคร
 

           เมื่อวันที่ 2-20  พฤศจิกายน 2498  พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรม ราชินีนาถ เสด็จพระราชดำเนินทรงเยี่ยมราษฎร  ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือเป็นภูมิภาค แรกอย่างทั่วถึง  จึงเป็นที่ปลาบปลื้มปิติยินดีของมวลพสกนิกรทั้งหลายยิ่งนัก

        ในการเสด็จพระราชดำเนินครั้งนี้  ทำให้พระองค์ทรงประสบปัญหาความทุกข์ยากของราษฎรภาคอิสาน

ว่าแร้นแค้นยิ่งนัก  อีกทั้งการคมนาคมหลายแห่งทุรกันดารยิ่ง และถือได้ว่าการเสด็จพระราชดำเนินในครั้งนั้น 

ทำให้ทรงได้รับรู้ข้อมูล พื้นฐาน เบื้องต้นที่สำคัญด้านการพัฒนา  และเป็นรากฐานสู่การพัฒนาศูนย์ศึกษาการ

พัฒนาภูพาน  อันเนื่องมาจากพระราชดำริ

จุดกำเนิดศูนย์ศึกษาการพัฒนาภูพาน  อันเนื่องมากพระราชดำริ

         จารึกประวัติศาสตร์เกี่ยวกับต้นเหตุปัญหาของศูนย์ศึกษาการพัฒนาภูพาน อันเนื่องมาจากพะราชดำริ  จากเอกสารข้อมูล

ส่วนพระองค์  ที่ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ  พระราชทานแก่สำนักงาน กปร. (สำนักงานคณะกรรมการพิเศษเพื่อประสานงาน

โครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริ) มีความตอนหนึ่งว่า

            "...ศูนย์ศึกษาการพัฒนาภูพาน  อำเภอเมือง  จังหวัดสกลนคร  เดิมเป็นป่าโปร่ง  คนไปตัดไม้สำหรับ

เป็นฟืนและใช้พื้นที่สำหรับทำการการเกษตรกรรม ป่าไม้ที่อยู่เหนือพื้นที่ถูกทำลายไปมาก  จึงไม่มีน้ำในหน้าแล้ง 

น้ำไหลแรงในหน้าฝน  ทำให้มีการชะล้าง (Erosion)  หน้าดิน (Top Soil) บางลง  และเกลือที่อยู่ข้างใต้

จะขึ้นเป็นหย่อมๆ..."

            พร้อมกันนี้  ได้พระราชทานข้อมูลเกี่ยวกับปัญหาของดินบริเวณศูนย์ศึกษาการพัฒนาภูพานฯ ว่า

            "...เป็นดินทราย  ดินเค็ม  ขาดน้ำ..."

             ต่อมาเมื่อวันที่ 25 พฤศจิกายน 2525  พระราชทานพระบรมราชวโรกาส  ให้หม่อมเจ้าจักรพันธ์เพ็ญศิริ 

จักรพันธ์  องคมนตรี และนายสุนทร  เรืองเล็ก  อธิบดีกรมชลประทาน  พร้อมด้วยนายเล็ก  จินดาสงวน  เข้าเฝ้าทูลละอองธุลี

พระบาท  ณ กรมราชองครักษ์  สวนจิตรลดา  ได้พระราชทานพระราชดำริเกี่ยวกับศูนย์ศึกษาการพัฒนาภูพานฯ เป็นครั้งแรก 

โดยทรงให้พิจารณาวางโครงการจัดหา น้ำสนับสนุนโครงการศูนย์ศึกษาการพัฒนาภูพานตามพระราชดำริ 

จังหวัดสกลนคร  โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาทดลอง งานพัฒนาแบบเบ็ดเสร็จ  อันได้แก่  การพัฒนาป่าไม้ 

การเกษตรต่างๆ  ตามความเหมาะสม  รวมทั้งการดำเนินงานด้านเกษตรอุตสาหกรรม  สำหรับเป็นตัวอย่าง

ให้ราษฎรนำไปปฏิบัติในพื้นที่ของตนเองได้  อันจะนำไปสู่ความสามารถในการพึ่งตนเองได้ ต่อไป  และได้

พระราชทานพระราชดำริ  ให้กรมชลประทานพิจารณาวางโครงการก่อสร้างอ่างเก็บน้ำตาดไฮใหญ่  ที่พิกัด  48 QUD 961-909  แผนที่มาตราส่วน  1 : 50,000  ระวาง  5843 III  เพื่อจัดหาน้ำสนับสนุนศูนย์ฯ  พื้นที่โครงการประมาณ  1,800  ไร่  ให้สามารถ ส่งน้ำใช้ทำการศึกษาและทดลองได้ตลอดทั้งปี

             ในเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2526  พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวไดเสด็จทอดพระเนตรตรวจสภาพพื้นที่บริเวณ บ้านนานกเค้า และเสด็จพระราชดำเนินเข้าไปถึงพื้นที่บริเวณที่จะก่อสร้างอ่างเก็บน้ำตาดไฮใหญ่ 

             พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวจึงพระราชทานพระราชดำริ

           ให้พิจารณานำน้ำจากอ่างเก็บน้ำตาดไฮใหญ่มาสนับสนุนพื้นที่ เกษตรกร บริเวณบ้านนานกเค้า  และทรงคัดเลือกพื้นที่จัดตั้งศูนย์  ณ  บริเวณบ้านนานกเค้า  ตำบลห้วยยาง  อำเภอเมือง  จังหวัดสกลนคร  ด้วยพระองค์เอง  เพื่อเป็นพื้นที่  ตัวแทนของภูมิภาคทั้งหมด 

ด้วยพื้นที่นี้มีลักษณะสภาพธรรมชาติแวดล้อม และวงจรชีวภาพที่คล้ายคลึงกับภูมิภาคโดยทั่วไป ของภาคอิสาน

           ดังนั้น  ศูนย์ศึกษาการพัฒนาภูพาน อันเนื่องมาจากพระราชดำริ  จึงถือกำเนิดขึ้น  เพื่อเป็นแบบจำลอง
ของภาค ตะวันออกเฉียงเหนือและเป็นพื้นที่  ส่วนย่อ  ที่สอดค้องกับการแก้ปัญหา และศึกษาวิธีการพัฒนาของภูมิภาคนี้
ได้อย่างเหมาะสม

          ในปี พ.ศ. 2527  ได้ดำเนินการก่อตั้งที่ทำการของศูนย์ศึกษาการพัฒนาภูพาน  อันเนื่องมาจากพระราชดำริ ณ หมู่บ้านนานกเค้า ตำบลห้วยยาง อำเภอเมือง จังหวัดสกลนคร  ตั้งอยู่เส้นรุ้งที่ 17.04 องศา ถึง 17.07 องศาเหนือ
และเส้นแวงที่ 104.00 องศา ถึง 104.04 องศา ตะวันออกบ้านนานกเค้า   ตำบลห้วยยาง   อำเภอเมือง  
จังหวัดสกลนคร  47000 โทร. 0-4274-7458-9 โทรสาร. 0-4274-7460 ถนนสาย สกลนคร - กาฬสินธุ์
ประกอบด้วยพื้นที่ 11,300 ไร่ โดยแบ่งออกเป็น 2 ส่วน 1. พื้นที่สาธิตเพื่อพัฒนาเกษตรกรรม จำนวน 2,300 ไร่
2.พื้นที่พัฒนาป่าไม้  จำนวน 1,1000  ไร่ พื้นที่หมู่บ้านรอบศูนย์ ฯ 22 หมู่บ้าน จำนวน 11,000 ไร่                                                                        

Home